Regelmatig hoesten en benauwdheid ervaren ’s nachts, terwijl je eigenlijk probeert te slapen kan beangstigend zijn. Deze symptomen zijn vaak kenmerkend voor nachtelijke astma, maar kunnen ook wijzen op een huisstofmijtallergie. We leggen in dit artikel uit hoe dat zit.

Benauwdheid en hoesten door een astma-aanval

Benauwdheid (vaak rondom de borstkas) en hoesten zijn typische astmatische klachten, die vaak samen optreden.

Waarom deze klachten juist ’s nachts erger worden, is niet precies duidelijk. Wel zijn er sterke vermoedens over de onderliggende factoren, die elkaar kunnen versterken.  

Hormonale veranderingen en luchtwegontsteking: Bij astma zijn de luchtwegen chronisch ontstoken. ’s Nachts daalt het niveau van cortisol. Dat is een hormoon dat normaal gesproken ontstekingen helpt onderdrukken. Door deze afname, kan de ontsteking in de luchtwegen toenemen, waardoor astmasymptomen zoals benauwdheid en hoesten verergeren.

Lighouding en reflux: Ook de manier waarop je ligt tijdens het slapen speelt een rol. In bepaalde houdingen kunnen de luchtwegen iets nauwer worden of kan slijm makkelijker naar de achterkant van de keel lopen. Dit kan een hoestreflex opwekken. Daarnaast komt bij liggend slapen maagzuur sneller omhoog vanuit de maag richting slokdarm. Deze zogenoemde reflux kan de luchtwegen irriteren en bij mensen met astma zorgen voor extra hoest- en benauwdheidsklachten.

Koude lucht en blootstelling aan allergenen: De slaapkameromgeving heeft eveneens invloed op nachtelijke astmaklachten. Koude lucht is vaak droger en kan de luchtwegen uitdrogen en irriteren. Daarnaast spelen allergenen een belangrijke rol. Vooral huisstofmijt komt veel voor in matrassen, kussens en beddengoed. De allergenen in huisstofmijtuitwerpselen kunnen de luchtwegen prikkelen en astmasymptomen uitlokken. Ook huidschilfers van huisdieren, pollen en schimmelsporen in de slaapkamer kunnen bijdragen aan benauwdheid en hoesten tijdens de nacht.

Benauwdheid en hoesten door huisstofmijtallergie

Huisstofmijten leven in je hele huis, maar je bed is een echte hotspot. Het is het perfecte klimaat voor voortplanting.

De uitwerpselen van huisstofmijten, die zich ophopen in matrassen, dekens, kussens en lakens, bevatten sterke allergenen. Bij inademing kunnen deze bij mensen met een overactief immuunsysteem allergische reacties veroorzaken, waarbij genetische aanleg vaak een belangrijke rol speelt.

Hoewel astma voornamelijk een aandoening van de onderste luchtwegen is, richt een huisstofmijtallergie zich vooral op de bovenste luchtwegen, wat leidt tot klachten zoals niezen, een verstopte neus en jeukende ogen.

Een huisstofmijtallergie kan meerdere systemen in het lichaam beïnvloeden, waaronder de bovenste en onderste luchtwegen.

Bij allergieën kunnen meerdere onderling verbonden systemen worden aangetast.

Soms kan een huisstofmijtallergie dus ook zorgen voor een allergische reactie in de longen, waardoor astma-achtige symptomen optreden. Hoesten en benauwdheid op de borstkas bijvoorbeeld.

Je kunt hier last van ervaren gedurende de dag, maar mogelijk worden de klachten s ’nachts erger, omdat je dan in je bed ligt.  

Naast hoesten en benauwdheid, lijken onderstaande huisstofmijtgerelateerde klachten sterk op die van astma:

• kortademigheid
• Een piepende ademhaling
• Een verstopte neus

Huisstofmijtallergie en astma versterken elkaar

Bij astma zijn de luchtwegen al chronisch geïrriteerd en vernauwd. Een allergie voor huisstofmijtuitwerpselen kan deze aandoening verder verergeren.

De allergenen in huisstofmijtuitwerpselen activeren het immuunsysteem. Dit zorgt niet alleen voor de eerdergenoemde klachten zoals niezen en een verstopte neus, maar triggert ook astmatische symptomen zoals piepende ademhaling, hoesten en benauwdheid.

Andersom kan astma ervoor zorgen dat de luchtwegen gevoeliger worden voor allergenen, waardoor zelfs beperkte blootstelling aan huisstofmijt al een heftige reactie kan uitlokken. Deze wisselwerking maakt het vaak lastig om de klachten onder controle te krijgen.

Wat statistieken om dit verder te verduidelijken:

• 4 op de 10 patiënten met allergische neusklachten (zoals bij huisstofmijtallergie) heeft ook te maken met astmatische luchtwegklachten.
• Omgekeerd, heeft 8 op de tien mensen met astma ook last van allergische neusklachten.
• Ongeveer 50% van de patiënten met bijholteproblemen (sinusproblemen), heeft ook last van astmatische klachten.

Diagnostiek

Uitsluitsel vinden over wat de oorzaak is van je klachten kan lastig zijn. Is het een huisstofmijtallergie, astma of een combinatie van beide aandoeningen? Dat laatste noemen we allergisch astma.

Het is belangrijk om een arts te raadplegen en eventueel een allergietest of een longfunctieonderzoek te laten uitvoeren. Zo kun je de oorzaak van de klachten vaststellen. Hiermee vergroot je de kans op de juiste behandeling voor jouw specifieke situatie en zorg je ervoor dat je de symptomen beter onder controle kunt houden.

Verschillende behandelingsbenaderingen

• Huisstofmijtallergie wordt meestal behandeld met medicatie, zoals antihistaminica, neussprays en neusdouches. Ze zijn gericht op het verminderen van klachten. Daarnaast kun je blootstelling aan huisstofmijten proberen te verminderen. Dit kan door beddengoed regelmatig op hoge temperatuur te wassen, anti-allergie hoezen, en kussenslopen te gebruiken, en de luchtvochtigheid in huis te verlagen.
• Bij het behandelen van astma worden meestal medicatie zoals luchtwegverwijders en ontstekingsremmers ingezet. Deze openen de luchtwegen en verminderen de ontsteking in de luchtwegen. Het longfonds biedt meer informatie over deze behandelmethoden.
• Combinatie van beide aandoeningen: Als beide aandoeningen aanwezig zijn, kan het nodig zijn om zowel allergieën als astma tegelijk te behandelen. We noemen dat een multidisciplinaire aanpak.  

Andere mogelijke oorzaak: Obstructieve slaapapneu (OSA)

Naast astma en huisstofmijtallergie kan ook obstructieve slaapapneu (OSA) soms een rol spelen bij nachtelijke benauwdheid. 

Bij OSA raken de luchtwegen tijdelijk geblokkeerd tijdens het slapen. Deze blokkades kunnen leiden tot oppervlakkige ademhaling of ademstops. Hierdoor ontstaat ’s nachts vaak benauwdheid, wat een reflexmatige hoest kan uitlokken door de inspanning om adem te halen.

Bij OSA zijn benauwdheid en hoesten minder typisch. Ze kunnen dus optreden, maar alleen indirect.  

Samenvatting

Nachtelijke benauwdheid en hoesten worden vaak veroorzaakt door astma, een huisstofmijtallergie of een combinatie van beide.
Bij astma zorgen ontsteking en vernauwing van de luchtwegen voor klachten, terwijl huisstofmijtallergie vooral de bovenste luchtwegen prikkelt en soms astma-achtige symptomen kan geven.

Deze aandoeningen versterken elkaar regelmatig, waardoor klachten juist ’s nachts verergeren.

De behandeling verschilt per oorzaak en bestaat meestal uit medicatie en maatregelen om blootstelling aan allergenen te verminderen.
Bij aanhoudende of verergerende klachten is het belangrijk een arts te raadplegen voor de juiste diagnose en behandeling.

Geraadpleegde literatuur

• Global Allergy and Airways Patient Platform. (n.d.). Nocturnal asthma.
• Gorissen, M (2024). Meer dan een ongewenste bedgenoot? (webinar) Happy Living Academy.
• National Heart, Lung, and Blood Institute. (2021, September 30). Study: Biological clock may explain why asthma worsens at night. National Institutes of Health. 
• Weersink, E. (2023). Benauwdheid: Wanneer is het astma? (webinar) Happy Living Academy.